Iambl. Protr. 9 · Pistelli 49.3–50.12
Let us now start further back, from what nature intends, and advance towards the same exhortation in the following way. Of the things that come into being, some arise from a kind of thought and art — a house, for example, or a ship (the cause of both of these is an art and a process of thinking) — while others arise through no art at all but through nature; for nature is the cause of animals and plants, and all such things come into being according to nature. But some things also come about by chance; for of whatever comes into being neither through art, nor through nature, nor by necessity, we say that most of it comes about by chance.
Şimdi daha geriden, doğanın amaçladığı şeyden başlayalım ve aynı teşvike şu yoldan ilerleyelim. Meydana gelen şeylerin bir kısmı bir tür düşünceden ve sanattan (tekhnē) doğar — örneğin bir ev ya da bir gemi (bunların ikisinin de nedeni bir sanat ve bir düşünme sürecidir) — bir kısmı ise hiçbir sanat yoluyla değil, doğa yoluyla meydana gelir; çünkü hayvanların ve bitkilerin nedeni doğadır ve bu türden her şey doğaya göre meydana gelir. Ama bazı şeyler de rastlantıyla olur; çünkü ne sanat, ne doğa, ne de zorunluluk yoluyla meydana gelen şeylerin çoğunun rastlantıyla olduğunu söyleriz.
Now of what comes about by chance, nothing comes into being for the sake of anything, nor is there any end in it. But in what comes about by art there is present both an end and a that-for-the-sake-of-which (the one who has the art will always give you the reason why he wrote and for what purpose), and this is better than what comes into being on its account. I mean those things of which the art is by nature the cause in its own right and not incidentally; for we would say that medicine is properly the art of health rather than of disease, and building the art of houses and not of pulling them down. Everything that is in accordance with art, therefore, comes into being for the sake of something, and this is its best end; whereas what comes about through chance does not come into being for the sake of anything. Something good might of course come about by chance; yet with respect to chance, and insofar as it is from chance, it is not good, for what comes about by chance is always indeterminate.
Rastlantıyla olanlardan hiçbiri bir şey uğruna meydana gelmez, onlarda bir amaç (telos) da yoktur. Oysa sanat yoluyla olanlarda hem bir amaç hem de "uğruna olunan şey" bulunur (sanata sahip olan kişi, neden yazdığının ve ne amaçla yazdığının gerekçesini sana her zaman verecektir) ve bu, onun yüzünden meydana gelen şeyden daha iyidir. Sanatın arızi olarak değil, kendi başına doğal nedeni olduğu şeyleri kastediyorum; çünkü hekimliğin asıl olarak hastalığın değil sağlığın, yapı sanatının da evleri yıkmanın değil evlerin sanatı olduğunu söyleriz. Demek ki sanata uygun olan her şey bir şey uğruna meydana gelir ve bu onun en iyi amacıdır; rastlantıyla olan ise hiçbir şey uğruna meydana gelmez. Elbette rastlantıyla iyi bir şey de olabilir; ama rastlantı açısından ve rastlantıdan geldiği ölçüde iyi değildir, çünkü rastlantıyla olan her zaman belirsizdir.
What is in accordance with nature, however, does come into being for the sake of something, and is always constituted for the sake of something better than what comes about through art. For nature does not imitate art; art imitates nature, and exists to assist nature and to fill in what nature leaves undone. Some things nature seems able to complete by itself, needing no assistance, while others it can manage only with difficulty or not at all — for instance, straight away, in matters of generation: some seeds produce offspring without protection in whatever ground they fall upon, while others need the art of farming in addition. In much the same way, some animals attain their full nature by themselves, but the human being needs many arts for survival, both at the first birth and again in later nurture.
Doğaya göre olan ise bir şey uğruna meydana gelir ve her zaman sanat yoluyla olandan daha iyi bir şey uğruna kurulur. Çünkü doğa sanatı taklit etmez; sanat doğayı taklit eder ve doğaya yardım etmek, doğanın eksik bıraktığını tamamlamak için vardır. Bazı şeyleri doğa hiçbir yardıma ihtiyaç duymadan kendi başına tamamlayabilir gibi görünür, bazılarını ise ancak güçlükle tamamlar ya da hiç tamamlayamaz — örneğin hemen üreme konusunda: Bazı tohumlar hangi toprağa düşerlerse düşsünler korunmaya ihtiyaç duymadan ürün verir, bazıları ise ayrıca tarım sanatına ihtiyaç duyar. Buna çok benzer biçimde bazı hayvanlar tam doğalarına kendi başlarına ulaşır, ama insan hem ilk doğumda hem de sonraki beslenme döneminde hayatta kalmak için birçok sanata ihtiyaç duyar.
Iambl. Protr. 9 · Pistelli 50.12–51.15
If, then, art imitates nature, it is from nature that the arts too have taken the feature that all coming-to-be is for the sake of something. For we would say that whatever comes into being rightly comes into being for the sake of something. And what comes into being finely comes into being rightly; and everything that comes into being, or has come into being, in accordance with nature comes into being, or has come into being, finely — since what is contrary to nature is bad and opposed to what is in accordance with nature [...] coming-to-be is for the sake of something. One could see this also from each of the parts in us: if you consider the eyelid, for example, you would see that it has come into being not in vain but to help the eyes, so that it may give them rest and keep off things that fall upon the sight. So that for the sake of which something has come into being is the same as that for the sake of which it ought to have come into being; for instance, if a ship ought to have come into being for the sake of transport by sea, it is for that reason that it has come into being.
Öyleyse eğer sanat doğayı taklit ediyorsa, her oluşun bir şey uğruna olması özelliğini sanatlar da doğadan almıştır. Çünkü doğru biçimde meydana gelen her şeyin bir şey uğruna meydana geldiğini söyleriz. Güzel biçimde meydana gelen de doğru biçimde meydana gelir; doğaya göre meydana gelen ya da gelmiş olan her şey de güzel biçimde meydana gelir ya da gelmiştir — çünkü doğaya aykırı olan kötüdür ve doğaya uygun olanın karşıtıdır [...] oluş bir şey uğrunadır. Bunu içimizdeki parçaların her birinden de görmek mümkündür: Örneğin göz kapağını düşünürsen, boşuna değil, gözlere yardım etmek, onları dinlendirmek ve görüşe düşen şeyleri uzak tutmak için meydana geldiğini görürsün. Demek ki bir şeyin uğruna meydana geldiği şey, uğruna meydana gelmesi gereken şeyle aynıdır; örneğin bir geminin deniz taşımacılığı için meydana gelmesi gerekiyorsa, bu nedenle meydana gelmiştir.
Moreover, animals are among the things that have come into being by nature and according to nature — either absolutely all of them, or the best and most honourable of them; for it makes no difference if someone thinks that most of them have come into being contrary to nature through some corruption and depravity. And the most honourable of the animals here is the human being; so it is clear that he has come into being by nature and according to nature. And this — whatever among the things that are it may be — is that for the sake of which nature and the god have brought us into being. What, then, is this? Pythagoras, when asked, said "to observe the heavens," and he used to declare that he himself was an observer of nature and had come into life for the sake of this. And they say that Anaxagoras, when asked for the sake of what one would choose to be born and to live, replied to the question: "to observe the heavens and the stars around it, and moon and sun" — since everything else is worth nothing.
Dahası hayvanlar, doğa yoluyla ve doğaya göre meydana gelmiş şeyler arasındadır — ya istisnasız hepsi ya da en iyileri ve en değerlileri; çünkü biri onların çoğunun bir bozulma ve kötülük yüzünden doğaya aykırı olarak meydana geldiğini düşünse bile bu bir şey değiştirmez. Buradaki hayvanların en değerlisi ise insandır; dolayısıyla onun doğa yoluyla ve doğaya göre meydana geldiği açıktır. İşte bu — var olan şeyler arasında her ne ise — doğanın ve tanrının bizi uğruna var ettiği şeydir. Peki nedir bu? Pythagoras bu soru sorulduğunda "gökyüzünü seyretmek" demiş ve kendisinin doğanın bir seyircisi olduğunu, hayata bunun için geldiğini söylermiş. Anaksagoras'a da insanın ne uğruna doğmayı ve yaşamayı seçeceği sorulduğunda, soruya şöyle cevap verdiği söylenir: "gökyüzünü ve onun çevresindeki yıldızları, ayı ve güneşi seyretmek için" — çünkü geri kalan her şey hiçbir değer taşımaz.
Iambl. Protr. 9 · Pistelli 51.16–52.16
If, then, the end of each thing is always better than the thing (for everything that comes into being comes into being for the sake of its end, and that for the sake of which is better — the best of all), and if the natural end is that which, in the order of generation, is naturally completed last when the generation runs its course continuously, then the bodily parts of human beings reach their end first and the parts of the soul later, and somehow the end of the better always lags behind its generation. Thus soul is later than body, and among the things belonging to soul, practical wisdom comes last; for we see that it is the last to arise by nature in human beings, which is why old age lays claim to this alone among good things. Some kind of wisdom, therefore, is our natural end, and being wise is the ultimate thing for the sake of which we have come into being.
Öyleyse eğer her şeyin amacı her zaman o şeyden daha iyiyse (çünkü meydana gelen her şey amacı uğruna meydana gelir, uğruna olunan şey ise daha iyidir — her şeyin en iyisidir) ve doğal amaç, oluş kesintisiz biçimde ilerlediğinde oluş sırasında doğal olarak en son tamamlanan şeyse, o hâlde insanların bedensel kısımları amaçlarına önce, ruha ait kısımları ise daha sonra ulaşır; daha iyi olanın amacı her nasılsa her zaman oluşunun gerisinde kalır. Böylece ruh bedenden sonradır, ruha ait şeyler arasında da pratik bilgelik en sona gelir; çünkü onun insanlarda doğal olarak en son ortaya çıktığını görürüz — yaşlılığın iyiler arasında yalnızca buna sahip çıkması da bu yüzdendir. Demek ki bir tür bilgelik bizim doğal amacımızdır ve bilge olmak, uğruna var olduğumuz en son şeydir.
So if we have come into being, it is clear that we also exist for the sake of coming to be wise and learning something. On this argument, then, Pythagoras was right to say that every human being has been constituted by the god in order to know and to contemplate. Whether the object of this knowledge is the cosmos or some other nature should perhaps be considered later; for now this much suffices as our first conclusion. For if wisdom is our natural end, then being wise must be the best of all things. Hence the other things we do should be done for the sake of the goods that arise within oneself, and of these, the ones in the body for the sake of those in the soul, and virtue for the sake of wisdom; for this is the very highest.
Öyleyse var olduysak, bilge olmak ve bir şeyler öğrenmek için var olduğumuz da açıktır. Bu akıl yürütmeye göre Pythagoras her insanın tanrı tarafından bilmek ve temaşa etmek için yaratıldığını söylerken haklıydı. Bu bilginin nesnesinin evren (kosmos) mi yoksa başka bir doğa mı olduğu belki daha sonra incelenmeli; şimdilik ilk sonuç olarak bu kadarı yeterlidir. Çünkü eğer bilgelik bizim doğal amacımızsa, bilge olmak her şeyin en iyisi olmalıdır. Bu nedenle yaptığımız diğer şeyleri kişinin kendi içinde meydana gelen iyiler uğruna yapmalıyız; bunlardan da bedendekileri ruhtakiler uğruna, erdemi de bilgelik uğruna; çünkü en yüksek olan budur.
Iambl. Protr. 9 · Pistelli 52.16–54.9
To seek from every kind of knowledge some result other than the knowledge itself, and to demand that it must be useful, is the mark of someone wholly ignorant of how far apart, from the very beginning, good things and necessary things stand; for they differ to the greatest degree. Among the things without which life is impossible, those loved because of something else should be called necessary things and joint causes, while those loved for their own sake, even if nothing else results from them, should be called goods in the proper sense. For it is not the case that this is chosen because of that, and that because of something else, and so on, proceeding to infinity; it comes to a stop somewhere. It is therefore utterly ridiculous to seek from everything a benefit beyond the thing itself, and to ask "So what good is it to us?" and "What use is it?" For in truth, as we say, such a person seems in no way like one who knows what is fine and good, or who can tell a cause from a mere joint cause.
Her bilgiden bilginin kendisinden başka bir sonuç beklemek ve onun mutlaka yararlı olmasını şart koşmak, iyi şeylerle zorunlu şeylerin daha en baştan birbirinden ne kadar uzak olduğunu hiç bilmeyen birinin işidir; çünkü bunlar birbirinden en büyük ölçüde ayrılır. Onsuz yaşamanın imkânsız olduğu şeylerden başka bir şey yüzünden sevilenlere zorunlu şeyler ve yardımcı nedenler, ondan başka hiçbir şey doğmasa bile kendileri için sevilenlere ise asıl anlamıyla iyiler denmelidir. Çünkü şunun bunun için, bunun da başka bir şey için seçilmesi ve bunun sonsuza kadar sürüp gitmesi söz konusu değildir; bir yerde durur. Bu yüzden her şeyden, şeyin kendisinin ötesinde bir yarar aramak ve "Peki bunun bize ne faydası var?", "Ne işe yarar?" diye sormak tamamen gülünçtür. Çünkü gerçekten de, dediğimiz gibi, böyle biri güzel ve iyi olanı (kalon kagathon) bilen ya da bir nedeni yalnızca yardımcı bir nedenden ayırt edebilen birine hiç benzemiyor.
One could see that what we say is true above all if someone were to transport us in thought, as it were, to the Islands of the Blessed. For there, there would be need of nothing, and no benefit from anything else; all that remains is thinking and contemplating, which even now we call a free life. If this is true, how would any of us not be justly ashamed if, when the opportunity was given to live in the Islands of the Blessed, he were unable to do so through his own fault? So the reward that knowledge brings to human beings is not to be despised, nor is the good that comes from it small. For just as, according to the wise among the poets, we receive the gifts of justice in Hades, so, it seems, we receive those of wisdom in the Islands of the Blessed.
Söylediğimizin her şeyden çok doğru olduğunu, biri bizi düşüncede Kutsalların Adaları'na (makarōn nēsoi) götürse görebilirdik. Çünkü orada hiçbir şeye ihtiyaç duyulmazdı, başka hiçbir şeyden yarar sağlanmazdı; geriye yalnızca düşünmek ve temaşa etmek kalır — ki bugün bile buna özgür bir hayat deriz. Bu doğruysa, Kutsalların Adaları'nda yaşama fırsatı verildiği hâlde kendi kusuru yüzünden bunu yapamayan birimiz haklı olarak utanmaz mıydı? Demek ki bilginin insanlara sağladığı ödül küçümsenecek bir şey değildir, ondan gelen iyi de küçük değildir. Çünkü şairlerin bilgelerinin dediği gibi adaletin armağanlarını Hades'te alıyorsak, bilgeliğinkileri de görünüşe göre Kutsalların Adaları'nda alırız.
It is nothing strange, then, if it does not appear useful or beneficial; for we say it is not beneficial but good, and it ought to be chosen not because of something else but for itself. Just as we travel abroad to Olympia for the sake of the spectacle itself, even if nothing more were going to come of it (for the viewing itself is worth more than a great deal of money); and as we watch the Dionysia not in order to get something from the actors — indeed, we pay to attend; and as there are many other spectacles we would choose in exchange for a great deal of money — so too the contemplation of the universe is to be valued above all things that are thought useful. For surely we should not travel with great eagerness to watch people imitating women and slaves, or fighting and running, for the sake of seeing them, and yet not think we ought to behold the nature of the things that are, and the truth, without payment.
Öyleyse bilgelik yararlı ya da faydalı görünmüyorsa bunda tuhaf bir şey yoktur; çünkü onun faydalı değil iyi olduğunu söyleriz ve başka bir şey yüzünden değil, kendisi için seçilmesi gerekir. Nasıl ki ondan daha fazla bir şey çıkmayacak olsa bile yalnızca seyrin kendisi için Olympia'ya yolculuk ederiz (çünkü seyrin kendisi pek çok paradan daha değerlidir); nasıl ki Dionysia şenliklerini oyunculardan bir şey almak için değil, üstüne para ödeyerek izleriz; nasıl ki pek çok paraya değişmeyeceğimiz başka birçok seyirlik vardır — evrenin temaşası da öyle, yararlı sanılan her şeyden üstün tutulmalıdır. Çünkü kadınları ve köleleri taklit eden insanları ya da dövüşen ve koşanları seyretmek için büyük bir hevesle yollara düşüp de var olan şeylerin doğasını ve hakikati karşılıksız seyretmemiz gerektiğini düşünmemek elbette doğru olmaz.
Thus, proceeding from the intention of nature, we have urged you towards wisdom as something that is good and honourable in itself, even if nothing useful for human life comes of it.
Böylece doğanın amacından yola çıkarak, insan hayatı için ondan yararlı hiçbir şey çıkmasa bile, kendi başına iyi ve değerli olan bilgeliğe sizi teşvik etmiş olduk.
Iambl. Protr. 10 · Pistelli 54.10–55.6
Yet that contemplative wisdom also provides us with the greatest benefits for human life, one may easily discover from the arts. Just as all the clever doctors and most of those concerned with physical training pretty much agree that those who are to be good doctors or trainers must be experienced about nature, so good lawgivers too must be experienced about nature — and indeed much more so than the former. For the former are craftsmen only of the body's excellence, whereas those who are concerned with the excellences of the soul and profess to teach about the prosperity and misery of a city have far greater need of philosophy.
Ancak temaşaya dayalı bilgeliğin insan hayatı için bize en büyük yararları da sağladığını sanatlardan kolayca keşfedebiliriz. Nasıl ki becerikli hekimlerin hepsi ve beden eğitimiyle uğraşanların çoğu, iyi hekim ya da iyi antrenör olacakların doğa konusunda deneyimli olması gerektiğinde aşağı yukarı hemfikirse, iyi yasa koyucuların da doğa konusunda deneyimli olması gerekir — hem de öncekilerden çok daha fazla. Çünkü öncekiler yalnızca bedenin erdeminin zanaatkârlarıdır; ruhun erdemleriyle ilgilenen ve bir şehrin refahı ile sefaleti hakkında öğretmeye kalkışanların ise felsefeye çok daha fazla ihtiyacı vardır.
For just as in the other, productive arts the best of the instruments have been discovered from nature — in carpentry, for instance, the chalk line, the straight-edge and the turning-compass [...] taken from water and light and the rays of the sun, by reference to which we test what is adequately straight and smooth to perception — in the same way the statesman too must have certain standards taken from nature itself and from truth, by which he judges what is just, what is fine and what is advantageous. For just as there these instruments surpass all others, so too the finest law is the one most fully laid down in accordance with nature.
Çünkü diğer üretici sanatlarda en iyi aletler doğadan bulunmuştur — örneğin marangozlukta tebeşirli ip, cetvel ve torna pergeli [...] sudan, ışıktan ve güneş ışınlarından alınmıştır; algımıza yeterince düz ve pürüzsüz geleni bunlara göre sınarız. Aynı şekilde devlet adamının da adil olanı, güzel olanı ve yararlı olanı yargılayacağı, doğanın kendisinden ve hakikatten alınmış belirli ölçütleri olmalıdır. Çünkü orada bu aletler diğer hepsinden nasıl üstünse, en güzel yasa da doğaya en uygun biçimde konmuş olan yasadır.
Iambl. Protr. 10 · Pistelli 55.6–56.12
But this he cannot do unless he has practised philosophy and come to know the truth. In the other arts, people do not take their instruments and most exact calculations from the primary things themselves and so attain something close to knowledge; they take them from things at second or third hand or many removes away, and derive their reasonings from experience. The philosopher alone imitates what is itself exact; for he is a spectator of the things themselves, not of imitations. So just as a man is not a good builder who uses no straight-edge or any other instrument of that kind but compares his work with other buildings, in the same way, I suppose, if someone either lays down laws for cities or performs actions while looking to and imitating other actions or human constitutions — those of the Spartans or the Cretans or of any others of that sort — he is neither a good lawgiver nor a person of serious worth. For an imitation of what is not fine cannot be fine, nor can an imitation of what is not divine and stable by nature be immortal and stable. Rather, it is clear that, among craftsmen, the philosopher alone has stable laws and right and fine actions.
Ama felsefe yapmadıkça ve hakikati tanımadıkça bunu yapamaz. Diğer sanatlarda insanlar aletlerini ve en kesin hesaplarını ilk şeylerin kendilerinden alıp böylece bilgiye yakın bir şeye ulaşmazlar; onları ikinci, üçüncü elden ya da çok uzaktaki şeylerden alırlar ve akıl yürütmelerini deneyimden çıkarırlar. Kesin olanın kendisini taklit eden yalnızca filozoftur; çünkü o taklitlerin değil, şeylerin kendilerinin seyircisidir. Nasıl ki cetvel ya da bu türden başka bir alet kullanmayan, yapısını başka binalarla karşılaştıran kişi iyi bir yapı ustası değilse, aynı şekilde sanırım biri şehirlere yasa koyarken ya da eylemlerde bulunurken başka eylemlere ya da insan yapımı anayasalara — Spartalılarınkine, Giritlilerinkine ya da bu türden başkalarınınkine — bakıp onları taklit ediyorsa, ne iyi bir yasa koyucudur ne de ciddi değer taşıyan bir insan. Çünkü güzel olmayanın taklidi güzel olamaz, doğası gereği ilahî ve sağlam olmayanın taklidi de ölümsüz ve sağlam olamaz. Tersine, zanaatkârlar arasında sağlam yasalara ve doğru, güzel eylemlere yalnızca filozofun sahip olduğu açıktır.
For he alone lives looking towards nature and towards the divine, and, like a good helmsman who fastens the moorings of his life to what is eternal and abiding, he drops anchor and lives on his own terms. This knowledge is indeed contemplative, yet it enables us to fashion everything in accordance with it. For just as sight produces and fashions nothing (its only work is to discern and to make plain each visible thing), yet it allows us to act through it and helps us very greatly in our actions (we would be almost entirely immobile if deprived of it), so it is clear that, although knowledge is contemplative, we nonetheless do countless things in accordance with it: we take up some things and shun others, and in general acquire all good things through it.
Çünkü doğaya ve ilahî olana bakarak yaşayan yalnızca odur; hayatının halatlarını ebedî ve kalıcı olana bağlayan iyi bir dümenci gibi demir atar ve kendi başına yaşar. Bu bilgi gerçekten de temaşaya dayalıdır, ama her şeyi ona uygun biçimde biçimlendirmemizi sağlar. Nasıl ki görme hiçbir şeyi üretmez ve biçimlendirmez (tek işi görülebilir her şeyi ayırt etmek ve açığa çıkarmaktır), ama yine de onun aracılığıyla eylemde bulunmamızı sağlar ve eylemlerimizde bize çok büyük yardım eder (ondan yoksun kalsaydık neredeyse tamamen hareketsiz kalırdık); aynı şekilde bilgi temaşaya dayalı olsa da onunla uyumlu olarak sayısız şey yaptığımız açıktır: Bazı şeyleri benimser, bazılarından kaçınırız ve genel olarak bütün iyi şeyleri onun sayesinde ediniriz.
Iambl. Protr. 11 · Pistelli 56.13–57.27
That those who have chosen the life of intelligence also have, more than anyone, a pleasant life will become clear from the following. "Living" seems to be said in two ways, one according to capacity and the other according to activity. For we call "seeing" both those animals that have sight and are naturally able to see, even if they happen to have their eyes closed, and those that are using the capacity and directing their sight at something. Likewise with understanding and knowing: by one of these we mean using the capacity and contemplating, by the other having acquired the capacity and possessing the knowledge.
Zihne dayalı hayatı seçmiş olanların herkesten çok hoş bir hayata da sahip olduğu şuradan anlaşılacaktır. "Yaşamak" iki anlamda söyleniyor gibidir: biri yeti (dynamis) bakımından, öbürü etkinlik (energeia) bakımından. Çünkü hem görme yetisine sahip olan ve doğası gereği görebilen hayvanlara — gözleri kapalı olsa bile — hem de bu yetiyi kullanan ve bakışını bir şeye yönelten hayvanlara "gören" deriz. Kavramak ve bilmek için de durum aynıdır: Bunlardan biriyle yetiyi kullanmayı ve temaşa etmeyi, öbürüyle yetiyi edinmiş olmayı ve bilgiye sahip olmayı kastederiz.
If, then, we distinguish living from not living by perceiving, and perceiving is twofold — properly, using the senses, and in another way, being able to use them (which is why, it seems, we say that [...] a sleeping person too perceives) — it is clear that living, too, will follow this and be said in two ways. We must say that the person who is awake lives truly and properly, whereas the one asleep lives because he is able to pass into that movement in virtue of which we say someone is awake and perceives some of the things around him. Looking to this, therefore, whenever the same term is applied to each of two things, and one of them is so called by acting or being acted upon, we shall assign what is said more fully to this one. We shall say, for instance, that the one who uses knowledge knows more than the one who merely has it, and that the one who directs his sight sees more than the one who is able to direct it.
Öyleyse yaşamayı yaşamamaktan algılamakla ayırıyorsak ve algılamak iki türlüyse — asıl anlamıyla duyuları kullanmak, başka bir anlamda da onları kullanabilmek (görünüşe göre bu yüzden [...] uyuyanın da algıladığını söyleriz) — yaşamanın da bunu izleyeceği ve iki anlamda söyleneceği açıktır. Uyanık olanın gerçekten ve asıl anlamıyla yaşadığını, uyuyanın ise birinin uyanık olduğunu ve çevresindeki bazı şeyleri algıladığını söylememizi sağlayan o harekete geçebildiği için yaşadığını söylemeliyiz. Bu nedenle buna bakarak, aynı terim iki şeyin her birine uygulandığında ve bunlardan biri etkin olmakla ya da etkilenmekle böyle adlandırıldığında, söylenen şeyi daha tam olarak buna atfedeceğiz. Örneğin bilgiyi kullananın yalnızca ona sahip olandan daha çok bildiğini, bakışını yöneltenin de yöneltebilenden daha çok gördüğünü söyleyeceğiz.
For we do not apply "more" only by way of excess among things that share a single definition, but also according as one thing is prior and the other posterior. We say, for example, that health is a greater good than healthy things, and that what is choiceworthy in its own nature is more so than what produces it — even though we see that it is not by the definition being predicated of both that each of them, the useful things and virtue, is called good. We must say, then, that the person who is awake lives more than the one asleep, and the one who is exercising his soul more than the one who merely has it; for it is because of the former that we say the latter lives too, since he is such as to act or be acted upon in the way the former does.
Çünkü "daha çok" ifadesini yalnızca tek bir tanımı paylaşan şeyler arasında fazlalık anlamında değil, birinin önce öbürünün sonra gelmesi anlamında da kullanırız. Örneğin sağlığın sağlıklı şeylerden daha büyük bir iyi olduğunu, kendi doğası gereği seçilmeye değer olanın da onu üretenden daha çok öyle olduğunu söyleriz — gerçi yararlı şeylere ve erdeme iyi denmesinin, tanımın her ikisine yüklenmesinden kaynaklanmadığını görürüz. Öyleyse uyanık olanın uyuyandan, ruhunu etkin kılanın da ona yalnızca sahip olandan daha çok yaşadığını söylemeliyiz; çünkü sonrakinin de yaşadığını öncekinden ötürü söyleriz, zira o da öncekinin yaptığı gibi etkin olabilecek ya da etkilenebilecek durumdadır.
Now using anything amounts to this: if the capacity is for one thing only, one does just that thing; if it is for several, one does whichever of these is best. With flutes, for example, one uses them either only, or most of all, when one plays them; for presumably it is with reference to this that the uses of the other people are named as well.
Bir şeyi kullanmak da şuna varır: Yeti tek bir şey içinse, insan yalnızca o şeyi yapar; birden çok şey içinse, bunların en iyisi hangisiyse onu yapar. Örneğin flütleri ya yalnızca ya da en çok onları çaldığımızda kullanırız; çünkü muhtemelen diğer insanların kullanımları da buna göre adlandırılır.
Iambl. Protr. 11 · Pistelli 58.1–59.18
So we must also say that the person who uses a thing rightly uses it more; for the natural purpose and the natural manner belong to the one who uses it well and precisely. Now the work of the soul, either alone or most of all, is thinking and reasoning. It is therefore a simple matter, and easy for anyone to infer, that the person who thinks rightly lives more, and that the one who most attains truth lives most of all; and this is the one who is wise and contemplates according to the most exact knowledge. And perfect living must then be ascribed to these — to those who are exercising wisdom, and to the wise. But if, for every living being, living is the same as being, it is clear that the wise person would be most of all and most properly, and most at that time when he is active and contemplating what is most knowable of all the things that are.
Öyleyse bir şeyi doğru kullananın onu daha çok kullandığını da söylemeliyiz; çünkü doğal amaç ve doğal tarz, onu iyi ve kesin biçimde kullanana aittir. Ruhun işi ise ya yalnızca ya da her şeyden çok düşünmek ve akıl yürütmektir. Demek ki doğru düşünenin daha çok yaşadığı ve hakikate en çok ulaşanın en çok yaşadığı basit bir şeydir, herkesin kolayca çıkarabileceği bir sonuçtur; bu da bilge olan ve en kesin bilgiye göre temaşa eden kişidir. O hâlde tam anlamıyla yaşamak da bunlara — bilgeliği etkin kılanlara ve bilgelere — atfedilmelidir. Eğer her canlı için yaşamak var olmakla aynı şeyse, bilge kişinin her şeyden çok ve en asıl anlamıyla var olacağı açıktır; hele ki etkin olduğu ve var olan şeyler arasında en bilinebilir olanı temaşa ettiği zaman.
Further, perfect and unimpeded activity has delight within itself, so that contemplative activity would be the most pleasant of all. Again, enjoying oneself while drinking is different from drinking with enjoyment; for nothing prevents someone who is not thirsty, and who is not being served a drink he likes, from enjoying himself while he drinks — not because he is drinking, but because at the same time he happens to be watching something, or to be watched, as he sits there. We shall say that this man is enjoying himself and drinking while enjoying himself, but not because of the drinking, nor that he is drinking with pleasure. So too we shall call walking, sitting, learning and every movement pleasant or painful — not those whose presence happens to coincide with our feeling pain or pleasure, but those by whose presence we are all pained or pleased. And so we shall likewise call that life pleasant whose presence is pleasant to those who have it; and not all those who happen to feel pleasure while living live pleasantly, but only those to whom living itself is pleasant and who enjoy the pleasure that comes from living.
Dahası, tam ve engellenmemiş etkinlik kendi içinde sevinç taşır; dolayısıyla temaşaya dayalı etkinlik her şeyden hoş olacaktır. Yine, içerken keyif almak ile keyifle içmek farklı şeylerdir; çünkü susamamış ve sevdiği bir içecek sunulmamış biri de içerken keyif alabilir — içtiği için değil, otururken aynı anda bir şeyi seyrettiği ya da seyredildiği için. Bu adamın keyif aldığını ve keyif alarak içtiğini söyleriz, ama içmesi yüzünden değil; keyifle içtiğini de söylemeyiz. Aynı şekilde yürümeye, oturmaya, öğrenmeye ve her harekete hoş ya da acı verici diyeceğiz — varlıkları bizim acı ya da haz duymamızla rastlantısal olarak çakışanlara değil, varlıklarıyla hepimizin acı ya da haz duyduğu şeylere. Böylece hayata da aynı şekilde, varlığı ona sahip olanlara hoş gelen hayat diyeceğiz; yaşarken haz duyan herkes hoş bir şekilde yaşamaz, yalnızca yaşamanın kendisi hoş gelenler ve yaşamaktan gelen hazdan sevinç duyanlar öyle yaşar.
Now we ascribe living to the person who is awake rather than to the one asleep, and to the wise rather than to the foolish, and we say that the pleasure of living is the one that arises from the use of the soul; for this is living truly. If, then, the soul has many uses, the most authoritative of all is still that of thinking as well as possible. It is clear, then, that the pleasure arising from thinking and contemplating must be, either alone or most of all, the pleasure that comes from living. Living pleasantly, and enjoyment in the true sense, therefore belong either only or most of all to philosophers. For the activity of the truest thoughts — filled from the things that most truly are, and always steadfastly preserving the perfection bestowed on it — is of all activities the most effective in producing gladness. So even for the sake of enjoying true and good pleasures, those who have intelligence ought to do philosophy.
Yaşamayı uyuyandan çok uyanık olana, akılsızdan çok bilgeye atfederiz ve yaşama hazzının ruhun kullanımından doğan haz olduğunu söyleriz; çünkü gerçekten yaşamak budur. Öyleyse ruhun birçok kullanımı olsa bile, hepsinin en yetkini olabildiğince iyi düşünmektir. Demek ki düşünmekten ve temaşa etmekten doğan hazzın, ya yalnızca ya da her şeyden çok yaşamaktan gelen haz olduğu açıktır. Hoş bir şekilde yaşamak ve gerçek anlamda sevinç duymak, ya yalnızca ya da her şeyden çok filozoflara aittir. Çünkü en gerçek düşüncelerin etkinliği — en gerçek anlamda var olan şeylerle dolan ve kendisine bahşedilen yetkinliği her zaman sarsılmadan koruyan etkinlik — sevinç doğurmakta bütün etkinliklerin en etkilisidir. Demek ki gerçek ve iyi hazların tadını çıkarmak için bile, aklı olanların felsefe yapması gerekir.
Iambl. Protr. 12 · Pistelli 59.19–60.15
If we must reach this conclusion not only from the parts, but also establish the same thing from higher up, from happiness as a whole, let us say explicitly that as philosophizing stands in relation to happiness, so it stands in relation to our being in a good or a bad condition. For everything is choiceworthy for everyone either as leading to this or because of this, and some of the things through which we are happy are necessary, others pleasant. Now we define happiness either as wisdom and a kind of knowing, or as virtue, or as the greatest enjoyment, or as all of these together. If it is wisdom, it is clear that happy living would belong to philosophers alone; if it is virtue of soul or enjoyment, even so it would belong either to them alone or to them most of all. For virtue is the most authoritative thing in us, and wisdom, taken one by one, is the most pleasant of all things. Likewise, if someone says that happiness is all of these together, it must be defined by wisdom.
Eğer bu sonuca yalnızca parçalardan hareketle varmamız değil, aynı şeyi daha yukarıdan, mutluluğun bütününden hareketle de temellendirmemiz gerekiyorsa, açıkça şunu söyleyelim: Felsefe yapmak mutlulukla hangi ilişki içindeyse, bizim iyi ya da kötü durumda olmamızla da o ilişki içindedir. Çünkü her şey herkes için ya buna götürdüğü için ya da bunun yüzünden seçilmeye değerdir; mutlu olmamızı sağlayan şeylerin bir kısmı zorunlu, bir kısmı ise hoştur. Mutluluğu ya bilgelik ve bir tür bilme olarak, ya erdem olarak, ya en büyük sevinç olarak ya da bunların hepsi birden olarak tanımlarız. Eğer bilgelikse, mutlu yaşamanın yalnızca filozoflara ait olacağı açıktır; eğer ruhun erdemi ya da sevinçse, o zaman da ya yalnızca onlara ya da her şeyden çok onlara ait olacaktır. Çünkü erdem içimizdeki en yetkin şeydir, bilgelik de tek tek ele alındığında her şeyin en hoşudur. Aynı şekilde biri mutluluğun bunların hepsi birden olduğunu söylese bile, mutluluk bilgelikle tanımlanmalıdır.
So all who are able ought to philosophize; for this is either perfectly living well, or, to put it in a word, the greatest cause of it for souls. Here, perhaps because our kind of life is contrary to nature, learning and inquiring are hard, and one could scarcely perceive anything, owing to our awkwardness and unnatural way of life. But if we are ever able to return safely to the place from which we have come, it is clear that we shall all do this more pleasantly and more easily.
Öyleyse gücü yeten herkes felsefe yapmalıdır; çünkü bu ya tam anlamıyla iyi yaşamaktır ya da tek kelimeyle söylersek, ruhlar için bunun en büyük nedenidir. Burada, belki de bizim türümüzün hayatı doğaya aykırı olduğu için, öğrenmek ve araştırmak zordur ve beceriksizliğimiz ve doğaya aykırı yaşayışımız yüzünden insan neredeyse hiçbir şeyi algılayamaz. Ama bir gün geldiğimiz yere sağ salim geri dönebilirsek, bunu hepimizin daha hoş ve daha kolay yapacağımız açıktır.